Helikon

Helikon, het instituut dat het verhaal achter de kunst vertelt

Elk jaar presenteert Helikon een nieuw en eigentijds programma van lezingen, excursies, themamiddagen en reizen. Een vaste kern van ruim twintig kunsthistorici en andere universitair geschoolde docenten verzorgt sinds 1997 jaarlijks een programma waarin de relatie tussen kunst, cultuur en religie centraal staat. Inhoudelijk is er ook inbreng vanuit de filosofie, letteren, religie- en muziekwetenschappen. Helikon wil met zijn activiteiten bijdragen aan de educatie op het gebied van kunst- en cultuurgeschiedenis; uiteraard krijgen ook hedendaagse maatschappelijke thema’s aandacht.

Actueel met reflectie…de activiteiten van Helikon sluiten vaak aan bij actuele thema’s en lopende tentoonstellingen in musea in binnen- en buitenland, maar er is juist ook ruimte voor minder tijdgebonden, diepere reflectie op kunst en de kunstwereld zelf.

In hartje Utrecht…sinds 2018 vinden bijna alle lezingen plaats in het fraaie Instituto Cervantes, een voormalige kerk uit 1913, die nu dienstdoet als taleninstituut en eigendom is van de Spaanse culturele ambassade. Het instituut staat haaks op de Domkerk en op de Domtoren.

lees verder...


Nov 13, 2021

‘Vergeet me niet’

Wie is toch die vrouw met dat hondje die ons allebei zo frontaal en indringend aankijken? Het zijn Beetke van Rasquert en haar viervoeter. Zij nam de bestuurlijke en rechterlijke taken van haar man in de streek Vredewold in Groningen over, nadat hij was overleden in 1528. Dat was al bijzonder, maar dat zij rond 1545 van zichzelf een portret liet maken is helemaal zeldzaam, in die tijd gebeurde dat vrijwel nooit. Wie het portret maakte is helaas onbekend.

Beetke en haar hondje vergeet je nooit meer nadat je hen ontmoet hebt op de tentoonstelling ‘Vergeet me niet’. Deze tentoonstelling bestaat uit meer dan honderd prachtige portretten en zelfportretten van Jan van Scorel, Albrecht Dürer, Antonello da Messina, Petrus Christus, Maerten van Heemskerk, Sofonisba Anguisola en vele, vele anderen. Ze zijn tot en met 19 januari te zien in het Rijksmuseum te Amsterdam.

Helikon heeft op 3 december een themamiddag georganiseerd die de portretkunst in filosofisch en historisch perspectief plaatst. Henny Molenaar en Laurens ten Kate laten u zien hoe al in de renaissancetijd steeds meer mensen weigerden om nog langer op te gaan in de goddelijke eeuwigheid. Ze wilden zichzelf vereeuwigen. Het is de tijd waarin de portretten en vooral de zelfportretten worden geboren. Ze zullen de moderne tijd blijven begeleiden, schrijft de hedendaagse filosoof Charles Taylor, die de bronnen van ons zelfbeeld heeft opgespoord door de geschiedenis heen.

Meer info over de themamiddag vind u hier.
Voor studenten een speciale prijs: 20 Euro.


Oct 29, 2021

Tip van de week – Picasso-Giacometti

Nu de musea weer open zijn, is het ineens best lastig om te kiezen welke tentoonstelling we willen bezoeken. Er is een groot aanbod aan fraaie exposities, we noemen hier de bijzondere expositie van Pablo Picasso en Alberto Giacometti die op 16 oktober opent in Museum Voorlinden in Wassenaar.
Onderzoek van Musée National Picasso-Paris en de Fondation Giacometti Paris, met wie de tentoonstelling tot stand kwam, heeft geleid tot nieuwe documenten, schetsen en aantekeningen. Deze werpen een verrassend licht op de relatie tussen deze twee kunstenaars en de wederzijdse interesse en inspiratie die ze op belangrijke momenten in hun carrière deelden. Ook ervaren we hoe beiden hun weg vonden in het surrealisme van de jaren dertig en het realisme na de Tweede Wereldoorlog.
Te zien tot en met 13 februari 2022. Voor informatie en tickets, zie de website van Museum Voorlinden


Aug 27, 2021

Tot eind september in Maastricht te zien: Engelenkeel!

Het komt niet vaak voor dat een tentoonstelling zich nog weken na je bezoek voor je geestesoog blijft afspelen, als een dromerige film vol betekenis, die zich telkens herhaalt. Dat is het geval bij de tentoonstelling Engelenkeel van de Belgische kunstenares Berlinde de Bruyckere. Deze tentoonstelling loopt tot en met 26 september in het Maastrichtse Bonnefanten Museum. In een vleugel op de tweede verdieping van het museum is nieuw werk van haar te zien.

De titel Engelenkeel is ontleend aan een gedicht van de Poolse schrijver en dichter Zbigniew Herbert. Helikon nam ook een gedicht van hem op in de laatste nieuwsbrief van juni op. De coronacrisis en de ermee gepaard gaande opsluiting bracht de Bruyckere op het idee dat veel medemensen een beschermengel (hadden) kunnen gebruiken, omdat we/ze gedwongen op onszelf/zichzelf teruggeworpen werden. Vele medemensen zijn noodgedwongen in eenzaamheid gestorven. Dat grijpt ons naar de keel!

Ze stuitte op een schilderij van Giorgione uit circa 1510, waarop de dode Christus ondersteund door een engel staat afgebeeld. Die engel op de achtergrond zette de Bruyckere in 2020 aan tot een zoektocht naar engelen en hoe die er in onze tijd uit zouden kunnen zien. Zoals altijd heeft haar werk iets klassieks, iets lichamelijks, en iets engs, ja zelfs iets macabers.

Veel indruk maakt de serie Sjemkel I tot en met Sjemkel V: engelenvleugels die als gewaden aan de muur hangen; ambtskleden die net zijn achtergelaten. In een andere zaal Archangelo I en II die daar doodstil op een sokkel staan te posten, maar ook ieder moment zouden kunnen gaan bewegen. En dan de zaal Aletheia / on-vergeten, uit 2019 met stapels witte kleden die oude resten (maar wat?) bedekken. Hoe kan een sneeuwlandschap tegelijkertijd onheilspellend èn vredig zijn? Dan is er ook nog een wand met tedere en erotische potloodtekeningetjes met lelies, geslachtsdelen en poires d’amour…

De thematiek van deze tentoonstelling sluit precies aan bij het nieuwe programma van Helikon dat in december (onder voorbehoud) van start zal gaan Kortom zeer de moeite waard. Ga vooral de nieuwe engelen van deze veelzijdige kunstenares bewonderen!
Informatie over deze tentoonstelling op de website van het Bonnefanten Museum


Aug 1, 2021

John Constable’s sublieme luchten en landschappen

John Constable is een van de belangrijkste landschapsschilders ooit. Kathleen Verdult verzorgde voor Helikon in 2020 de online lezing 'John Constable’s sublieme luchten en landschappen'.
Graag bieden wij u deze lezing nu aan op ons YouTube kanaal.
Bekijk hier de lezing.


Jul 25, 2021

De Pest

Museum het Valkhof in Nijmegen presenteert tot en met 22 augustus de tentoonstelling De Pest. Vanaf 1347 was Europa gedurende vier eeuwen in de greep van de Zwarte Dood. Deze infectieziekte werd veroorzaakt door de pestbacil en maakte per ‘golf’ tientallen miljoenen slachtoffers.

De Pest laat zien hoe één van de meest verwoestende epidemieën ooit, haar sporen heeft nagelaten in kunst en samenleving. Met meer dan 200 werken van kunstenaars als Gabriel Metsu, Albrecht Dürer, Erwin Olaf en Berlinde de Bruyckere en schrijvers als Dante Alighieri, Giovanni Boccaccio en Albert Camus verbindt het museum de geschiedenis van de pest met de actualiteit, een briljant idee. Niet eerder werd in Nederland een tentoonstelling van deze omvang aan dit onderwerp gewijd.

De Pest besteedt veel aandacht aan de gevolgen van de pandemie voor de stad Nijmegen en haar inwoners. In 1635-36 stierf de helft van de inwoners aan de pest. Op meerdere plekken in de stad zijn nog steeds sporen te vinden die herinneren aan dit zwarte verleden, zoals de van Diemerbroeckstraat, genoemd naar de Nijmeegse stadsgeneesheer IJsbrand van Diemerbroeck. Deze ‘pestdokter’ schreef in 1646 een medisch traktaat dat uitgroeide tot het belangrijkste boek over de pest in die tijd.

De Pest toont ons hoe een ziekte kunst en samenleving op hun grondvesten doet schudden. Nu corona de wereld in 2021 in haar greep heeft, is deze tentoonstelling actueler dan ooit. Voor meer info zie de website van Museum het Valkhof

Afbeelding: Het zieke kind, van Gabriel Metsu (1664-66) Rijksmuseum, Amsterdam


Jun 11, 2021

John Constable in Teylers Museum

Nog tot en met zondag 27 juni is in Teylers Museum de tentoonstelling van de 19e-eeuwse Engelse landschapsschilder John Constable te zien.
Volstrekt uniek dat deze collectie bij elkaar is gebracht en nu, aan het einde van het coronatijdvak nog te bezichtigen is in Haarlem! Constable (1776-1837) maakte schilderijen, vaak klein van formaat, in en rondom zijn geboorteplaats East Bergholt in het Engelse graafschap Suffolk. Hij noemde zichzelf ‘de wolkenman’ en omschreef de lucht als het belangrijkste gevoelsinstrument ‘the chief organ of sentiment’. Ga vooral zijn schitterende, subtiele wolkenstudies zien! Dat hij zich liet inspireren door schilders als Rubens en van Ruisdael is in een apart kabinetje in het Museum te zien.
Meer info en reserveringen via Teylers Museum.

Meer nieuws...