Helikon

Kijk naar jezelf!
Over (zelf-) portretten in de renaissance en de moderne tijd.

We geven vandaag de dag voortdurend een visuele uitdrukking van wie en waar we zijn, en met wie we ons omringen. Denk maar de ‘selfies’. Dat is niet altijd zo geweest. Iemands identiteit werd in de middeleeuwen gedefinieerd op basis van geloofsovertuiging, afkomst en status. Wie je was? Dat werd je verteld door wie boven je stond: de kerkelijke macht en de feodale heren. In middeleeuwse getijdenboeken verstoppen de miniaturisten daarom hun identiteit nog: ze vallen samen met hun werk. Maar vanaf de renaissance en in de moderne tijd verandert dat. De mensen gaan op zoek naar hun eigenheid en verlangen naar hun vereeuwiging: Vergeet me niet!

Henny Molenaar en Laurens ten Kate beginnen deze nieuwe themamiddag bij de expositie Vergeet me niet, deze herfst en winter in het Rijksmuseum. Meer dan honderd schitterende renaissanceportretten laten zien hoe mensen herinnerd willen worden. Te zelfder tijd loopt de tentoonstelling Icons in het Fries Museum in Leeuwarden. Daar zijn vele topstukken uit the National Portrait Gallery van Londen te zien.

De filosoof Charles Taylor, bekend van zijn boek Bronnen van het zelf (1989), laat zien dat de moderne mens voor zichzelf steeds meer een vraag wordt. In dit vragen naar jezelf ligt de zin van het leven besloten. Vandaar dat kunstenaars al snel niet alleen anderen maar ook zichzelf gaan portretteren. We kijken in deze themamiddag naar indringende zelfportretten: Van Eijck en Dürer, en later Velázquez en Rembrandt. Vanaf de 19de en 20ste eeuw staat de gemoedstoestand van de kunstenaar steeds meer centraal. De gekwelde zelfportretten van Egon Schiele zijn er een voorbeeld van. Bij hedendaagse kunstenaars verandert alles: daar wordt gespeeld met identiteit, of raakt het zelfbeeld steeds meer gebroken. De kunstenaar is zichzelf tot vraag geworden.


Albrecht Dürer, zelfportret, 1500, Alte Pinakothek, München.
Plaats en datum
vrijdag 3 december 2021, 14:00-17:00 uur Instituto Cervantes Utrecht
Prijs
thema middag € 35,-