Helikon

De raadselachtige mozaïeken van Otranto
Wat doen koning Arthur en Alexander de Grote samen in Apulië?

In het meest zuid-oostelijke puntje van Italië, in Apuliê (Puglia) ligt de stad Otranto – of ‘Hydruntum’ zoals de stad in de Antieke oudheid genoemd werd. Dit was de stad waar de latere kruisvaarders scheep gingen op weg naar het Heilige Land. De stad was eeuwenlang Byzantijns gebied totdat ze in 1066 definitief werd ingenomen door de troepen van de Normandische hertog Robert Guiscard. Meteen na de verovering werd de kathedraal van Otranto gebouwd. Deze 11e-eeuwse kathedraal herbergt een kunstwerk dat ook wel ‘het raadsel van Otranto’ genoemd wordt. Over het hele middenschip en zijbeuken strekt zich een vloermozaïek uit met een schijnbaar willekeurige mengeling van bizarre fabeldieren, planten, oud-testamentische scènes zoals de broedermoord van Kaïn en Abel, de verdrijving uit het Paradijs, Jonas en de walvis, de maanden van het jaar en… voorstellingen van de luchtvaart van Alexander de Grote en van koning Arthur die een kat verslaat (!). Deze laatste voorstellingen zijn uiterst zeldzaam in Italië en tot op de dag van vandaag breken kunsthistorici hun hoofd over de betekenis van dit mozaïek.
Opmerkelijk genoeg zijn de opdrachtgever en de kunstenaar van dit kunstwerk bekend: in de inscriptie staat: ‘Jonathan gaf de geldmiddelen en Pantaleone heeft met juiste hand dit uitmuntende werk, dat de inzet meer dan rechtvaardigt, vervaardigd’.

Tijdens deze lezing ontrafelt Henny Molenaar het geheim van dit middeleeuwse mozaïek en zijn makers en laat zij de culturele erfenis zien die de achtereenvolgende Antieke, Byzantijnse, Arabische en Normandische beschavingen in de Otranto-vloer nalieten.


Detail vloermozaïek kathedraal van Otranto, Apulië.
Plaats en datum
vrijdag 13 mei 2022, 14.00 - 16.00 uur, Instituto Cervantes, Utrecht
Prijs
lezing € 25,-