Helikon

De Engelse landschapstuin
lezing over ’the sublime' en ‘the picturesque’ van Engelse tuinen

In het begin van de 18e eeuw ontstaat in Engeland een romantische stroming die tegen de heersende opvatting ingaat, dat de natuur door de mens beheerst moet worden. Dit betekent een grote verandering voor de tuinaanleg die van nu af aan zonder symmetrie en evenwicht, zo kenmerkend voor de formele Franse tuin, ontworpen zal gaan worden. De nieuwe tuinvorm bestaat uit romantische, parkachtige landschappen met verrassende doorkijkjes versterkt door de aanleg, bij voorkeur op heuvelachtig terrein, van grasvelden omgeven en afgewisseld met boomgroepen. Ook het water is een belangrijk onderdeel van deze landschapsaanleg. Er zijn vaak kunstmatige meertjes gecreëerd, o.a. door het verleggen of afdammen van rivieren. Deze Engelse Landschapstuin wordt door vele kunsthistorici de grootste esthetische bijdrage van de Engelsen aan de kunstgeschiedenis genoemd. In deze lezing zal, gebaseerd op uitgebreid literatuuronderzoek, globaal de opkomst, ontwikkeling en verspreiding van de Engelse tuin geschetst worden. Door middel van drie vraagstellingen worden de motieven en kenmerken van de ‘jardin anglais’ ontraadseld. Vooraf zal in een kort overzicht de geschiedenis van de tuinen, vanaf de eerste in Egypte tot aan de landschapstuin, geschetst worden. De mode waait met een zekere vertraging Het Kanaal over en daarom worden ook enkele Nederlandse voorbeelden genoemd. Uit de vele parken en tuinen moest een keuze gemaakt worden. De meeste landschapsparken in Nederland kunnen echter nauwelijks in de grote schaduw van de beroemde Engelse voorbeelden staan. Buitenplaats Elswout met het in Italiaanse palazzo-stijl gebouwde ‘Grote Huis’ in Overveen, de landschapsparken bij de kastelen Rosendael ‘op’ Rozendaal, Broekhuizen in Leersum en De Haar bij Haarzuilens benaderen de ideeën van de achttiende-eeuwse natuurromantiek nog het meest. Dit zijn de plekken waar bij de bezoeker een ‘English feeling’ kan ontstaan. Hopelijk nodigt deze lezing uit deze bijzondere plekken van levend kunsthistorisch erfgoed, zowel in Engeland als Nederland te gaan (her)bezoeken, om ‘the sublime’ en ‘the picturesque’ van een rurale idylle te ervaren in het vanaf de 18e en 19e eeuw door mensen gecreëerde Arcadia.

Rogier Moulen Janssen studeerde geschiedenis, met bijvakken Kunstgeschiedenis en Internationaal Recht, aan de Universiteit in Nijmegen. In 2020 publiceerde hij over het Stadhouderschap van prins Hendrik in Luxemburg tijdens de personele unie tussen Nederland en Luxemburg in de negentiende eeuw.


De Engelse landschapstuin, drs Rogier Moulen Janssen
Plaats en datum
vrijdag 30 september 2022, 14.00 - 16.00 uur, Instituto Cervantes, Utrecht
Prijs
lezing € 25,-